گزارش تحلیلی بررسی جنبه های حقوقی موافقتتنامه انرژی اتمی کره جنوبی و آمریکا

 گزارش تحلیلی بررسی جنبه های حقوقی موافقتتنامه انرژی اتمی کره جنوبی و آمریکا

متن :

تلاش های کره جنوبی برای حضور موثر و گسترده در زمینه سرمایه گذاری برای ساخت راکتور های اتمی در سایر کشورها مانند امارات متحده عربی ، عربستان و ترکیه و حتی انجام مذاکرات مقامات این کشور با برخی از کشورهای حوزه آمریکای جنوبی و شمال آفریقا برای انعقاد قراردادهای میلیارد دلاری برای مشارکت در ساخت و تجهیز نیروگاههای اتمی نشان دهنده تلاش مضاعف این کشور برای حضور فعال تر و پر رنگ تر در بازار جهانی انرژی اتمی می باشد . کره جنوبی در دهه های 60 و 70 صرفاً یک مصرف کننده منفعل ( انرژی هسته ای ) بوده ولی  از زمان تاسیس اولین راکتور اتمی خود بنام یونگ وانگ شماره 3 در سال 1995 به بعد ، به یکی از کشورهای فعال در عرصه استفاده صلح امیز از انرژی اتمی تبدیل شده و از سطح تاسیس کننده راکتورهای اتمی با همکاری و مشارکت شرکتهای خارجی در دهه 90 ، به یک مجری انحصاری این تاسیسات از اوایل قرن 21 تبدیل شده است . این اقدامات موجب گردیده که کره جنوبی بعنوان پنجمین کشور در زمینه استفاده صلح امیز از انرژی اتمی در سطح جهان ارتقاء یابد. تاسیسات و فناوری اتمی کره جنوبی قابلیت رقابت با بسیاری از شرکتهای بزرگ آمریکایی و اروپایی را دارد چرا که این کشور هم در راستای به روز رسانی ساخت و تجهیز راکتورهای اتمی و هم در جهت افزایش ضریب ایمنی و امنیتی این راکتورها اقدامات زیادی انجام داده و یا در حال انجام تحقیقات و مطالعات فراوان برای بهینه نمودن استفاده از انرژی اتمی می باشد .

هدف گذاری کره جنوبی برای توسعه اقدامات خود در جهت تاسیس راکتورهای اتمی برای تولید اتمی ، بیشتر معطوف کشورهای آسیایی ( بویژه خاورمیانه ) و آمریکایی جنوبی می باشد هر چند این کشور نیم نگاهی به قاره پهناور آفریقا نیز دارد ولی بسیار معتقدند که هنوز شرایط سیاسی ، اقتصادی و امنیتی برای تاسیس راکتورهای هسته ای در قاره آفریقا فراهم نبوده و لذا می بایست در این زمینه تامل بیشتری به خرج داد .

در مراحل اولیه ، همکاریهای اتمی کره جنوبی با سایر کشورها حول محور معرفی و تاسیس راکتورهای هسته ای برای تهیه برق اتمی می باشد . قراردادهای تاسیس راکتورهای اتمی کره جنوبی عموماً با دولتها و یا حاکمیتهایی ( و نه بخش خصوصی ) وضع می شود که به دنبال همکاری در زمینه تکنولوژی و دانش ساخت راکتور های هسته ای ، تکنولوژی چرخه سوخت هسته ای ، تکنولوژی تامین امنیت راکتورهای هسته ای ، تکنولوژی مدیریت زباله های هسته ای و رادیو اکتیوی ، تکنولوژی ایمنی هسته ای و در نهایت تکنولوژی و دانش انسانی برای مدیریت و انجام اقدامات مربوط به فرآوری هسته ای ( برای مصارف صلح امیز بویژه تامین سوخت راکتورهای هسته ای ) می باشند .

قراردادهای دوجانبه اتمی کره جنوبی برای هر گروه از کشورها بصورت اختصاصی و بسته به شرایط و مقتضیات طرف قرارداد می باشد. کره جنوبی در حالیکه قراردادهای مربوط به همکاریهای تکنیکی و فنی مانند مدیریت زباله های سوخت ( رادیو اکتیو ) و تاسیس راکتورهای نسل بعدی را با برخی از کشورها منعقد می نماید ، قراردادهای تخصصی و فنی با کشورهای پیشرفته تری مانند آمریکا، فرانسه و کانادا برای انجام تحقیقات پیشرفته بمنظور یافتن روش های بهتر و مطمئن تر برای بهره برداری از انرژی های هسته ای منعقد می نماید .

در راستای توسعه هر چه بهتر و بیشتر کره جنوبی در زمینه انرژی اتمی یک مشکل و مانع بزرگ وجود دارد که آن قرارداد انرژی اتمی کره جنوبی و آمریکامی باشد . بواسطه این قرارداد یکسری محدودیتها و ممنوعیت هایی برای کره جنوبی وضع شده که این محدودیتها حضور این کشور در بازار رقابتی انرژی اتمی و رقابت بدون تبعض با سایر غول های فعال در عرصه انرژی اتمی را با مخاطرات و مشکلات زیادی مواجه می کند .

در این مقاله ، فارغ از ابعاد سیاسی موضوع ، در ابتدا به زمینه های انعقاد قرارداد اتمی آمریکا و کره جنوبی و مفاد آن و جنبه های حقوقی این قرارداد و همچنین دیدگاههای طرفین در زمینه بازنگری و اصلاح در این قرارداد پرداخته و سپس به آخرین تحولات و اقدامات انجام شده در زمینه بازنگری در این قرارداد نیز اشاره خواهد شد .

الف : زمینه های تاریخی انعقاد مواقفتامه اتمی کره جنوبی و آمریکا

 ( ROK-US NUCLEAR  ENERGY AGREEMENT  (

1 توافق نامه 1956

          همکاری بین کره جنوبی و آمریکادر زمینه انرژی اتمی زمانی آغاز شد که : " توافق نامه همکاری بین دولت آمریکاو دولت کره جنوبی در زمینه استفاده صلح امیز از انرژی اتمی " برای ساخت یک راکتور تحقیقاتی تحت عنوان  TRIGA MARK II در 3 فوریه 1956 منعقد گردید . این موافقتنامه در دو مرحله ( 14 مارس 1958 و 30 جولای 1965 ) مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفت .

2 توافق نامه 1972

          در 24 نوامبر 1972 دو دولت " توافق نامه همکاری بین دولت آمریکاو دولت کره جنوبی در زمینه استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی " بمنظور توسعه همکاریهای میان دو کشور و تبادل اطلاعات در زمینه طراحی ، ساخت ، عملیاتی کردن انرژی هسته ای ، ایجاد راکتورهای تحقیقاتی و استفاده صلح امیز از انرژی هسته ای را امضا نموده اند . این موافقتنامه از 19 مارس 1973 ضمانت اجرایی یافته و جایگزین موافقتنامه 1956 گردید . این قرارداد نیز در تاریخ 15 مارس 1974 دستخوش اصلاحاتی شده و نهایتاً در 16 ژوئن 1974 لازم الاجرا گردید . توافقنامه انرژی اتمی کره جنوبی با آمریکا شامل یک بند و 15 ماده می باشد . ( ضمیمه شماره یک ) .

3 توافق نامه اصلاحی 1974

          ماده 9 قرارداد اصلاحی سال 1974 بیان می کند که " اقدامات مجزایی که برای تولید و غنی سازی اورانیوم در ایزوتوپ U-235  و یا سایر توافقات مشابه از طرف آمریکابا کره جنوبی نمی بایست الزاماً به راکتورهای تولید چرخه سوخت هسته ای با ظرفیت کمتر از  5 هزار مگاوات تعمیم داده شوند". این ماده اصلاحی زمانی که آقای کارتر رئیس جمهور وقت آمریکاقانون عدم تسری محدودیت توزیع اورانیوم بر اساس قراردادها به اعضا متعهد معاهدهNPT    را به امضا رسانید ، باطل شده و از اعتبار حقوقی ساقط گردید . ( قانون 96-280 مورخ 18 ژوئن 1980 ) .

به استناد این قانون ، آمریکامحدودیتهای بیشتری برای برنامه غنی سازی اورانیوم جهت اعضاNPT   را به کره جنوبی نیز تعمیم داده و علاوه بر آن دولت آمریکا بمنظور اجتناب از پذیرش و یا عدم پذیرش هر گونه درخواست های کره جنوبی در زمان تمدید این موافقتنامه مبنی بر گرفتن حق غنی سازی و .... ، مدت زمان اعتبار قرارداد هسته ای میان دو کشور را از 30 سال به 41 سال افزایش داد .

4  تبادل اسناد در زمینه تمدید موافقتنامه اتمی بین دو کشور تا سال 2014

          بر اساس قرارداد اصلاحی انرژی اتمی کره جنوبی و آمریکا، این قرارداد می بایست در ماه مارس 2014 به پایان می رسید اما دو کشور قادر به حل اختلافات موجود بر سر این موافقتنامه بویژه در زمینه غنی سازی اورانیوم و پروسه فرا آوری سوخت هسته ای نبوده بنابر این دو طرف توافق نمودند که تاریخ اعتبار این موافقتنامه را برای مدت 2 سال دیگر تمدید نمایند تا بتوانند به توافق جامع دست یابند .

          بعد از روی کار آمدن دولت جدید خانم پارک در فوریه 2013 ، یکی از دستور کارهای رئیس جمهور جدید و همچنین یکی از خواسته های مردم و نمایندگان پارلمان کره جنوبی ، انجام مذاکرات مستقیم با آمریکابرای تمدید موافقتنامه هسته ای بین دو کشور ( البته با شرایط و مقتضیات جدید مورد نظر کره جنوبی ) بوده است که مهمترین محور خواسته های کره جنوبی ، اخذ مجوز غنی سازی اورانیوم در داخل خاک خود و اخذ مجوز فرآوری مجدد سوخت هسته ای برای رهایی از شر زباله های اتمی می باشد.

از زمان استقرار دولت خانم پارک ( فوریه 2013 ) تاکنون سه دور مذاکرات رسمی بین مقامات هسته ای دو کشور انجام شد ولی طرفین نتواسته اند همدیگر را قانع نموده تا به خواسته های خود دست یابند .

شرایط خاص شبه جزیره کره و افزایش تهدیدات کره شمالی مبنی بر حمله اتمی به آمریکاو کره جنوبی ، شروع بکار دولت جدید و لزوم بررسی دقیق و کارشناسی مطالبات مطرح شده توسط کره جنوبی ، اصرار دولت کره جنوبی بر حرکت در مسیر توسعه و تشویق استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی و همچنین عقد پیمان های متعدد این کشور با سایر کشورهای برای ساخت راکتورهای اتمی موجب گردید که دو طرف بار دیگر تصمیم گیرند که اعتبار موافقتنامه انرژی اتمی خود را تا آوریل 2016 تمدید نموده و مقر گردید تا رسیدن به زمان انقضاء مهلت این قرارداد ، جلسات منطمی هر سه ماه بین مقامات و مسئولین حقوقی و فنی امور هسته ای دو کشور برگزار شده تا بتواند اختلافات موجود را کاهش داده تا به توافق جامع دست یابند . در نتیجه به لحاظ حقوقی موافقتنامه انرژی اتمی بین کره جنوبی و آمریکابا همان شرایط تا آوریل 2016 معتبر می باشد .

ب : مفاهیم و مفاد اصلی موافقتنامه انرژی اتمی کره جنوبی با آمریکا

1 دامنه همکاریهای دو کشور

          اولاً کلیه اطلاعات مربوط به توسعه ، طراحی ، ساخت وعملیاتی نمودن راکتورهای تحقیقاتی و نمایشی و همچنین راکتورهای اصلی تولید برق قابل دسترسی و تامین خواهد بود .

          دوم اینکه کلیه مواد و تجهیزات مربوط به راکتورهای اصلی و راکتورهای تحقیقاتی و نمایشی تامین خواهد شد همچنین آب سنگین و منابع این مواد و تجهیزات مورد نیاز نیز در دسترس ( کره جنوبی ) قرار خواهد گرفت .

          سوم اینکه امکانات تحقیقاتی و امکانات مربوط به آزمایش مواد رادیو اکتیو برای استفاده چند گانه نیز تامین خواهد شد .

2 محدودیتهایی برای استفاده صلح امیز

          هیچ یک از مواد ، تجهیزات ، قطعات و یا ماشین آلاتی که در اختیار کره جنوبی قرار داده شده در مسیر تولید بمب اتمی و یا انجام تحقیقات منجر به ساخت بمب اتم و یا هر گونه کاربرد نظامی دیگر استفاده نخواهد شد . هدف ممنوعیت استفاده از این تجهیزات شامل تولید بمب های اتمی و یا تجهیزات اتمی و مشارکت در آن می باشد .

3 مفاهیم قبلی و اولیه

          آمریکادر زمان انعقاد موافقتنامه انرژی خود با کره جنوبی با توجه به برتری نظامی ، از قدرت کنترل و مدیریت خود علیه کره جنوبی در برخی از مفاد قرارداد اتمی بین دو کشور در زمینه مواد و ماشین آلات منتقل شده به کره جنوبی استفاده نمود ، بدین معنی انتقال مجدد این تجهیزات و ماشین آلات به کشور ثالث ، فراوری مجدد سوخت هسته ای ( شامل تغییر در ماهیت و یا مواد ) ، غنی سازی ( بالای 20 % ) و انبار کردن پلوتونیوم و یا اورانیوم غنی سازی شده با درصد بالا را برای کره جنوبی ممنوع نمود. مفهوم دیگر این موضوع ان است که آمریکابطور کامل در کلیه فعالیتهای هسته ای کره جنوبی ( بویژه در زمینه چرخه سوخت ) مداخله نموده و قرارداد را به نفع خود منعقد نموده و مفهوم کلی تر آن است که آمریکا حداقل در آن زمان هیچ اعتمادی به کره جنوبی در زمینه فعالیتهای احتمالی این کشور نداشته است .  

4 فرآوری مجدد و تغییر ماهیت 

           فرآوری مجدد سوخت و تغییر ماهیت در امکانات و تجهیزات برای دو طرف قابل قبول می باشد مشروط بر اینکه کلیه اقدامات ایمنی و امنیتی مرتبط با آن رعایت شده باشد . 

5 انتقال مجدد

انتقال تجهیزات و امکانات مربوط به پروژه های هسته ای کره جنوبی به شخص ذیصلاح دیگر در محدوده صلاحیت و حاکمیت دولت کره جنوبی تنها در صورت موافقت اصولی دولت آمریکاقابل انجام می باشد . این انتقال به کشورهای ذیصلاح دیگر و یا گروهی از کشورهای در صورتیکه آن کشورهای قراردادهای و یا موافقتنامه های اتمی و هسته ای با آمریکاداشته باشند و یا ضمانت های لازم را برای استفاده صلح امیز از این تجهیزات و امکانات را بدهند ، قابل انجام می باشد .

6 اقدامات امنیتی و ایمنی

          اقدامات ایمنی سازمان بین المللی انرژی اتمی (  IAEA ) می بایست بر همه تجهیزات ماشین الات و قطعات منتقل شده ، اعمال گردد . اقدامات تامینی آمریکادر صورتی که نیاز به اقدامات تامین سازمان بین المللی انرژی اتمی باشد ، می تواند برای مدت زمان مشخصی به تعلیق درآید .

ج : مواضع مقامات کره جنوبی و آمریکادر زمینه بازنگری موافقتنامه انرژی اتمی 

          موضوع اصلی در زمینه بازنگری موافقتنامه انرژی اتمی بین آمریکاو کره جنوبی در دو موضوع اصلی غنی سازی اورانیوم و چرخه سوخت اتمی نهفته است . در این مجال به دیدگاههای هر دو کشور در زمینه مسائل مهم پرونده هسته ای کره جنوبی و همچنین مواضع اصلی و مهم موافقتنامه انرژی اتمی بین دو کشور پرداخته می شود :

 مواضع کره جنوبی

 1 -  مواضع اصولی

          دولت کره جنوبی در بازنگری موافقتنامه اتمی خود با آمریکا سه هدف اصلی و اساسی را دنبال می کند که عبارتند از :

الف : دفع سوخت های مصرف شده و زباله های اتمی

ب : تامین با ثبات و مطمئن سوخت هسته ای ( اورانیوم غنی سازی شده )

ج : توسعه توان رقابتی در صادرات تجهیزات اتمی ( در رقابت آزاد و بدون تبعیض )

الف : دفع سوخت های مصرف شده و زباله های اتمی

کره جنوبی دارای 23 راکتور قعال اتمی می باشد که در حدود 30 % از برق مصرفی این کشور توسعه یافته را تامین می کند . دولت برنامه های جدید برای برای ساخت 11 راکتور اتمی جدید دیگر تا سال 2030 برای تولید برق در دست بررسی وطراحی دارد . علاوه بر آن پیشرفتهای کره جنوبی در زمینه انرژی اتمی چشمگیر می باشد . این کشور توانسته خود را بعنوان پنجمین کشور اتمی جهان در زمینه تجهیزات اتمی و مطمئن ترین کشور در زمینه فعالیتهای اتمی بدون هیچ گونه سابقه حادثه اتمی در طول این دوران طولانی استفاده از این تکنولوژی مطرح نماید . ضمن انکه این کشور تاکنون به کلیه تعهدات خود در زمینه استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای بر اساس قوانین و مقررات بین المللی مانند NPTو در چارچوب قوانین و مقررات و همچنین سیستم های نظارتی و بازرسی سازمان بین المللی انرژی اتمی ( IAEA ) پایند بوده و آنها را اجرا نموده است . بر اساس همین داده ها و شرایط با ثبات کره جنوبی در زمینه استفاده از انرژی هسته ای این کشور از آمریکا خواستار رفتار منصفانه و بدون هیچ گونه تبعیضی همانند سایر کشورهای اروپایی و ژاپن که در مقوله هسته ای که در وضعیت مشابهی با کره جنوبی قرار دارند ، می باشد . کره جنوبی عنوان می نماید که برای تشویق در بازنگری قرارداد اتمی دو کشور ، آمریکامی بایست همانند اقداماتی که در زمینه توسعه مفهوم کلی و جامع حقوق هسته ای برای کشورهای EURATOM و ژاپن در طول چند دهه گذشته ، اعمال نموده برای کره جنوبی نیز اعمال نماید .

2 - موضوعات اصلی دفع سوخت های مصرف شده

          در کره جنوبی سوخت های مصرف شده در راکتورهای اتمی این کشور در استخرهای آب داخل تاسیسات اتمی برای سرد شدن قرار داده می شوند . در واقع این راه حل موقتی برای ذخیره این سوخت ها می باشد . اما واقعیت این است که ظرفیت این استخرهای محل نگهداری موقت سوخت های هسته ای کافی بوده بنابراین پیش بینی می شود که تا سال 2016 دیگر فضایی برای نگهداری این سوخت های مصرفی وجود نداشته باشد .

اخیراً اقداماتی در جهت ایجاد مراکز نگهداری زباله های هسته ای صورت گرفت . در در یکی از سایتهای نگهداری زباله های هسته ای که در دست طراحی و احداث می باشد و قرار است در سال 2016 افتتاح گردد ، 6 سیلوی نگهداری زباله های اتمی در 80 متری پائین تر از سطح زمین در حال احداث می باشد که قابلیت نگهداری تا 100 هزار بشکه زباله های رادیو اکتیوی در مرحله اول در خود دارد . آزمایشات و تحقیقاتی برای اضافه نمودن ظرفیت این سیلوها تا  125 هزار بشکه دیگر در حال مطالعه و بررسی می باشد . قرار است در این سایت تا 60 سال آینده در حدود 800 هزار بشکه زباله هسته ای رادیو اکتیو ذخیره و نگهداری شود . کره جنوبی سالیانه در حدود 2300 بشکه زباله هسته ای ( رادیو اکتیو ) و 750 تن زباله های اتمی دیگر ناشی از فعالیتهای 23 راکتور اتمی خود تولید می کند که نگهداری و محافظت از این زباله های اتمی یکی از مهمترین نگرانی های دولتمردان کره جنوبی می باشد . آمارهای نشان می دهد که کره جنوبی در حال حاضر دارای 10 هزار تن زباله اتمی می باشد که در صورت عدم اتخاذ تدابیر لازم برای دفع و یا معدوم کردن نهایی آن ، این کشور به یک زرادخانه اتمی و یا انبار بزرگ تسلیحاتی تبدیل خواهد شد .

یکی از راهکاریهایی که دولت کره جنوبی برای رهایی از آفات و خطرات ناشی از زباله های اتمی خود در نظر دارد ، فرآوری مجدد آن می باشد . بنابر این دولت کره جنوبی همواره در صدد انجام تحقیقاتی برای انجام پروسه مجدد بر روی سوخت های اتمی با هدف یافتن راهکارهای جدید برای معدوم نمودن سوخت های هسته ای و مواد زائد هسته ای می باشد . این اقدامات بویژه در پروسه  کاهش (  Reduction Process) که در واقع اولین گام برای فرآوری مجدد سوخت اتمی می باشد و می تواند از میزان( caloric ) کالوریک سوخت های مذکور را به میزان ¾ کاهش دهد ، انجام می دهد .

با همین دلایل و توجیهات ، دولت کره جنوبی از آمریکاخواستار اعطای مجوز برای معدوم نمودن سوخت ها و یا زباله های اتمی خود می باشد . در سال 2000 دولت بوش پذیرفت که چرخه فرآوری مجدد سوخت هسته ای می تواند یک تکنولوژی مناسب برای معدوم نمودن سوخت های مصرف شده توسط کره جنوبی باشد و در سال 2002 نیز دولت بوش اقدام به تصویب یک موافقتنامه مربوط به تحقیقات و توسعه در این زمینه با توجه به مقررات بین المللی تحقیقات انرژی اتمی(I-NERI) نموده است . پس از ان  انستیتوی تحقیقات انرژی اتمی کره جنوبی ( KAERI  ) شروع به انجام تحقیقاتی در زمینه پروسه فرآوری مجدد سوخت اتمی نموده و این جمع بندی رسیده که انجام این پروسه فرآوری مجدد سوخت و یا زباله های اتمی با همکاری انستیتوها و مراکز تحقیقاتی ملی کره ای و همچنین دپارتمان انرژی آمریکا،دارای توجیه اقتصادی مناسب بوده و می توان آن را در سطح وسیع و تجاری اجرایی نمود .

بعنوان اولین گام ، تاسیسات پیشرفته نگهداری از سوخت های مصرف شده (  ACPF) در درون تاسیسات ( Hot Cell ) که تاسیساتی زیر نظر موسسه تحقیقات انرژی اتمی کره جنوبی  می باشد ، تاسیس گردید . این تاسیسات سوخت های مصرف شده اکسیده را به فلز ( Metal ) تبدیل می کند تا برای پروسه فرآوری مجدد آماده شود .

زمانی که موسسه تحقیقات انرژی اتمی کره جنوبی کار خود را در زمینه فرآوری مجدد سوخت آغاز نمود ، دولت بوش در سال 2008 به استناد موافقتنامه انرژی اتمی آمریکاو کره جنوبی ، تصمیم گرفت که همه انواع پروسه ها و پروژه های جدا سازی و تفکیک سوخت های اتمی که در کره جنوبی در دست اجرا بوده ، را به تعویق اندازد . مقامات آمریکایی معتقدند که پروسه جدا سازی بر خلاف بیانیه مشترک آمریکا و کره جنوبی مبنی بر خلع سلاح اتمی در شبه جزیره ( 1992 ) بوده که به استناد آن انجام هر گونه اقدامی در زمینه فرآوری مجدد سوخت های اتمی ممنوع شده بود . موضع موسسه تحقیقات ملی کره جنوبی برای رهایی از این محدودیت ها و ممنوعیت های اعمال شده این بود که فرآوری مجدد  Pyro – processing تا زمانی که هیچ اقدامی بر جداسازی اورانیوم (از زباله های اتمی) صورت نگیرد ، در واقع تولید مجدد Reprocessing محسوب نمی شود . البته این توجیه مورد قبول و پذیرش دولت آمریکاقرار نگرفت و لذا پروسه فرآوری مجدد سوخت کره جنوبی در سال 2008 و در دولت آقای بوش بطور کامل متوقف گردید .

3 - تامین با ثبات و مطمئن سوخت هسته ای حق غنی سازی اورانیوم

          کره جنوبی برای تامین نیازهای راکتورهای هسته ای خود وابستگی زیادی به خرید، تبدیل و غنی سازی اورانیوم ( در حدود 4500 تن در سال ) را دارد که سالیانه در حدود 820 میلیون دلار هزینه برای این کشور در بر دارد . اخیرا کره جنوبی اقدام به عقد قراردادهای مختلف، متفاوت و بلند مدتی با برخی از تامین کنندگان اورانیوم نموده و لذا این کشور تا حداقل 20 سال دیگر مشکلی در زمینه تامین اورانیوم جهت راکتورهای اتمی خود نخواهد داشت ولی کره جنوبی درخواست مجوز غنی سازی اورانیوم در خاک خود از آمریکارا به این دلیل مطرح می نماید که با توجه به نیازهای رو به رشد و فراوان راکتورهای اتمی فعال در جهان بویژه راکتورهای کشورهای چین و هند ، ممکن است در زمینه تامین اورانیوم مورد نیاز خود در آینده ( با توجه به افزایش تقاضا و کاهش میزان عرضه ) با مشکلاتی مواجه شود . علاوه بر آن کره جنوبی تنها کشور از میان 5 کشور مهم مجری و موسس تاسیسات و راکتورهای اتمی در جهان می باشد که از داشتن حق غنی سازی اورانیوم برای تامین نیازهای داخلی محروم می باشد در صورتیکه 5 کشور دیگر دارای چنین حقی می باشند .

مواضعآمریکا

 1 -  مواضع اصولی

          دولت آمریکادر زمینه بازنگری در قرارداد اتمی دو کشور مواضع سختگیرانه و مخالفی در دو موضوع غنی سازی اورانیوم و همچنین پروسه فرآوری مجدد سوخت های اتمی در کره جنوبی دارد . دولت آمریکا بارها اعلام نموده که در زمینه موضوعات مورد نظر طرف کره ای مبنی بر غنی سازی اورانیوم و چرخه سوخت اتمی ، از استاندارهای طلایی ( Gold Standard  ) تبعیت می کند . آمریکامعتقد است که بازنگری در این قرارداد با دادن حق غنی سازی اورانیوم و چرخه سوخت اتمی به کره جنوبی ، موجب تخطی از بیانیه مشترک امضا شده بین دو کشور ( 1992 ) در خصوص عاری سازی شبه جزیره از هر گونه تجهیزات اتمی خواهد شد و در واقع موجب نوعی حق ضمنی برای کره شمالی جهت حرکت در مسیر غنی سازی اورانیوم و در نهایت دست یابی به بمب اتمی خواهد شد و در مجموع یک دومینو در زمینه استفاده از فن آوری هسته ای در جهت غیر صلح آمیز و بمنظور تولید بمب های اتمی در شمال و شرق آسیا بوجود خواهد آورد .

2 موضوع اصلی فرآوری مجدد سوخت های اتمی Pyro -processing 

        آمریکامعتقد است که سیستم فرآوری مجدد نمی تواند مشکل و بحران دفن و معدوم سازی سوخت و یا زباله های اتمی را  که در حال حاضر کره جنوبی با آن مواجه می باشد ، حل نماید . آمریکاادعا می نماید که ساخت راکتورهای سریع می تواند مشکل فراوری سوخت کره جنوبی را حل و  فصل نماید ولی انجام اینکار از سال 2040 محقق خواهد شد و لذا این موضوع نیز نمی تواند به مشکل دفع سوخت هسته ای کره جنوبی در حال حاضر کمک نماید . موضع اصولی آمریکا آن است که Pyro -processing   یکی از روش های پروسه مجدد برای تجزیه پلوتونیوم با انجام برخی از پروسه های اضافی می باشد ، بنابراین موافقت با فراوری مجدد سوخت اتمی توسط کره جنوبی در واقع خلاف سیاست عدم اشاعه هسته ای آمریکابویژه ماده 123 قانون انرژی اتمی آن کشور بوده و همچنین از اصول و مبانی توافق شده بین دو کشور در بیانیه مشترک امضا شده در سال 1992 در خصوص عاری سازی شبه جزیره از هر گونه تجهیزات اتمی نیز تخطئی خواهد شد . بر اساس موافقتنامه فعلی حداقل تا 10 سال دیگر کره جنوبی حق انجام هیچ اقدامی در زمینه چرخه سوخت هسته ای و یا فرآوری مجدد سوخت اتمی ندارد .

 

 

3 - حق غنی سازی اورانیوم و پیشنهادات امریکا به کره جنوبی

          در زمینه درخواست کره جنوبی برای غنی سازی اورانیوم ، دولت آمریکاپیشنهاد نموده است که کره جنوبی اقدام به خرید و یا مشارکت با شرکتهای خارجی برای غنی سازی اورانیوم ( در خارج از شبه جزیره کره ) نموده و یا این کشور می تواند با پیوستن به فعالیتهای بین المللی مربوط به غنی سازی اورانیوم ( کنسرسیوم های بین المللی ) بدون هیچ حق انحصاری ، امنیت و ثبات دستیابی به اورانیوم غنی سازی شده را برای خود تامین نماید . آمریکا همچنین به کره جنوبی پیشنهاد نموده که شرکتهای بین المللی غنی سازی اورانیوم را تشویق و تحریک نموده تا زیر نظر سیستم عدم اشاعه هسته ای ، زمینه را برای دولت کره جنوبی جهت مشارکت در این پروژه های بین المللی در کشورهای خارجی فراهم نمایند .

نتیجه گیری :

          کره جنوبی توانسته خود را به مقام 5 جهان در زمینه تاسیسات اتمی ( با میانگین تاسیس یک نیروگاه اتمی در هر 18 ماه ) از بعد از شروع به فعالیت در عرصه ساخت تاسیسات اتمی خود در سال 1995 برساند . صادرات تجهیزات و انعقاد قراردادهای ساخت نیروگاههای اتمی با کشورهایی مانند امارات متحده عربی ، عربستان سعودی و ترکیه و برخی دیگر از کشورها، توانسته وضعیت کره جنوبی در بازار انرژی اتمی را توسعه و تقویت بخشد . بطور اصولی قراردادهای همکاریهای اتمی با هدف تشویق و توسعه استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی بین اطراف قرارداد و همچنین دادن تضمین های لازم برای عدم اشاعه هسته ای به استناد   NPT  منعقد می شوند . از دیدگاه دولتمردان کره جنوبی ، در مذاکرات مربوط به بازنگری موافقتنامه انرژی اتمی بین دو کشور ، آمریکا باید بدنبال یافتن راه کارهای مناسب با هدف اعطای حقوق قانونی مصرحه در قوانین و مقررات بین المللی مربوط به استفاده صلح امیز از انرژی هسته ای به کره جنوبی بمنظور تسهیل استفاده از این انرژی سبز در یک  بازار رقابتی  و بدون هیچ گونه تبعیض بوده که متضمن استفاده صلح امیز از انرژی اتمی و پایبندی به موضوع عدم اشاعه هسته ای نیز باشد .  

          مذاکرات هسته ای بین مقامات دو کشور برای تمدید قرارداد اتمی دو کشور در دست انجام می باشد . در آخرین موضعگیری ، سفیر جدید آمریکادر کره جنوبی در دی ماه 1393 ابراز امیدواری نمود که مذاکرات هسته ای کره جنوبی و آمریکادر اوایل سال 2015 میلادی به نتیجه برسد . وی از بیان جزئیات بدلیل آنکه هنوز در حال مذاکره می باشد ، اجتناب نموده ولی عنوان نمود که دو طرف مذاکره معتقدند که مذاکرات در مسیر درستی در حال برگزاری می باشد و احتمال رسیدن طرفین به یک توافق جامع تا اوایل سال 2015 وجود دارد .

          از منظر سیاسی و ژئواستراتژیک ، نتیجه این مذاکرات نه تنها در روابط کره جنوبی با آمریکا بسیار حساس و تاثیر گذار خواهد بود بلکه در صلح و ثبات منطقه ای و روابط کره جنوبی با کشورهایی مانند چین، ژاپن و کره شمالی نیز تاثیر زیادی خواهد داشت . چنانچه مذاکرات دو کشور در این زمینه با شکست طرف کره ای مواجه شود و در واقع آمریکا با غنی سازی اورانیوم در خاک کره جنوبی و همچنین فراوری سوخت اتمی در این کشور مخالفت نماید ، از آن بعنوان نوعی بی اعتمادی آمریکا نسبت به شریک استراتژیک خود تعبیر شده که این امر برای کره ای ها بسیار گران تمام خواهد شد و در نتیجه می تواند تبعات منفی در بر داشته به آینده همکاریهای نظامی و دفاعی دو کشور تاثیرات منفی بر جای گذارد .

ذکر این نکته لازم است که کره جنوبی در عین حالیکه همواره غنی سازی اورانیوم و انجام فرآوری سوخت اتمی را حق قانونی خود می داند ولی با اینحال در شصتمین سالگرد برقراری روابط بسیار نزدیک و استراتژیک خود با آمریکا ، برای حفاظت خود از توسعه طلبی ها و یا احتمال حملات نظامی کره شمالی ، به شدت به حمایت ها و پشتیبانی های سیاسی و نظامی آمریکا نیاز داشته و لذا نمی خواهد به هر دلیلی آمریکارا از خود ناخرسند و ناراضی نماید . بنابراین سعی خواهد کرد که با دلائل قانونی و حقوقی به دنبال حق و حقوق خود باشد و از هر گونه تنش در روابط خود با آمریکا اجتناب نماید . هر چند برخی از نمایندگان پارلمان کره جنوبی غنی سازی اورانیوم ( حتی با هدف تولید تسلیحات اتمی ) را به دلیل جاه طلبی های اتمی همسایه شمالی خود ، حق و ضرورت کره جنوبی عنوان می نمایند ، ولی اینگونه تحلیل ها توسط دولتمردان کره جنوبی در مذاکرات دو جانبه با امریکا مورد استناد و بهره برداری قرار نمی گیرد و اینگونه تحلیل های صرفا مصرف داخلی دارد .  

از سوی دیگر اگر آمریکا به کره جنوبی مجوز غنی سازی اورانیوم در خاک خود ( همانند مجوزی که به کشورها  EUROTOM و یا ژاپن داده ) ، اعطاء نماید ، در واقع از استانداردهای طلائی خود عدول نموده و متهم به اعمال سیاستهای دوگانه در یک موضوع واحد خواهد شد و در نتیجه وجهه بین المللی خود را مخدوش خواهد نمود . ضمن انکه آمریکا نیم نگاهی به رضایتمندی شریک استراتژیک خود در منطقه داشته و سعی خواهد کرد منویات کره جنوبی را نیز در این مبحث مهم استراتژیکی و امنیتی لحاظ نماید .

بنظر می رسد که دو طرف درصدد هستند که برای رسیدن به یک توافق جامع و مرضی الطرفین ، انعطاف بیشتری از خود نشان دهند . گفته می شود در اولین مراحله مذاکرات مقامات انرژی اتمی دو کشور ، آمریکاپیشنهاد غنی سازی و فرآوری مجدد سوخت اتمی محدود و مشروط را به کره جنوبی ارائه نموده ولی کره جنوبی با ان مخالفت نموده است .

پیش بینی می شود که تمدید قرارداد هسته ای بین آمریکاو کره جنوبی در واقع بیان کننده وضعیت روابط دو کشور بعنوان شرکای استراتژیک بوده و نشان دهنده میزان توجه و تعهد آنان به صلح و ثبات و امنیت در منطقه شمال و شرق آسیا   می باشد .

 

کاظم سلطان احمدی

سئول / دی ماه 1393 

/ 0 نظر / 66 بازدید